X
تبلیغات
هةلةبجة

Halabja-March 1988

bad0080.jpg (26750 bytes)



تاريخ : سه شنبه چهارم مرداد 1390 | 17:54 | نویسنده : ناصر ئيمامى |

               هةلَةبجة ثيََناسي ميللةتي موسولَماني كورد

 هةلَةبجة ئةو برينة سةختةية كةلةميَذووي مرؤظايةتيدا ناونووس كراوةو تارؤذي دوايي لةياد ناضيَت ، هةلَةبجة ئةوكارةساتة دلَتةزيَنةيةكةرؤذ بةرؤذو هةفتة بةهةفتةو مانط بةمانط و سالَ بةسالَ بريني دةكوليَتةوةو ساريَذ نابيَت ، ضونكة بةتةنهاو تةنها خاوةني زياتر لة (5000) هةزار شةهيدةو ثتر لة سةدان كةسيش تائيستا بةوكارةساتةية تووشي ضةندين نةخؤشيي بيَ ضارةسةر هاتوون ، هةلَةبجة ئةو مةيدانةبووكةبوو بووية جيَطاي ململانيَي ناحةقي زؤرداران دذي هاولاَتياني بيَ دةرةتاني ، كةضةندين ضةكي نويَي سةردةمي قةدةغةكراوي تيَدا تاقي كرايةوة ، هةلَةبجة مينبةري حةق ويَذيي و قةلَغاني ثؤلاَييني موسولَمانان بوو ، هةلَةبجة زيَدي ضةندين زاناي بةتواناي موجاهيدو لةخواترس بوو ، كةبةردةوام لةدذايةتيي رِذيَمة يةك لةدوايةكةكاني ناو عيَراقدا دةستي بالاَو دياريان هةبووةو بةرةنطاريي زولََم و ستةمي دةسةلاَتدارانييان كردووة ،بةتايبةت دارو دةستةي سةدام حسيَني خويَنخؤرو ميَذوو خويَناوي بةخويَني ميللةتي كوردي موسولَمان ، كةسوثاسي بيَ ثايان بؤخاوةني هةموو بوونةوةر ئيَستا زةليلي ذيَر دةستي دوذمنانيةتي ، هةلَةبجة ئةو شارةية كةثةيماني بةخوداي خؤي داوة بةردةوام ئالاَي
(
لااله الاالله محمد رسول الله ) تيَيدا بةرزو شةكاوةبيَت
، هةزاران سلاَويش لةطياني ثاكي شةهيداني كيمياباراني هةلَةبجةي شةهيد .

 

 

 

 

دنيا خه مه ژيان ژانه                        بو شاره که ی به هاری سوور

هيرووشيمای کوردستانه                   حه له بچه ی دايکی شاره زوور

کورپه بوچکه به لانکه                       مندال به سينکی دايکه وا

بو يادی نه ورووژی ئه مسال                 سووتان و بون به کوو زووخاو

مه رچ بی هه مووی به رد و داری         حه له بچه ی تينی رزگاری

ده کينه خه نجه ری توله ی               به ر پيشته ينی کورده واری




 

 

 

 



تاريخ : شنبه سی ام بهمن 1389 | 14:51 | نویسنده : ناصر ئيمامى |

ترازييديةكانى هةلةبجة

 

بيستء دووساَل لةمةوبةر، رذَيمى

مرؤظكوذى بةعس، بةشَيوةيةكى دإندانة

دا شارى هةَلةبجةى

لةرؤذى ١٦ / ٣

كيمياباران كرد، ئةم روداوةش بووة

هؤى ئةوةى زياتر لة ٥هةزار كةس لةذنء

ثياو وثير لاو منداَلء خةَلكى بَيتاوان

شةهيدبنء بةهةزاران تريش بةهؤى

بةركةوتنى ئةم طازة، بريندارو جةستة

شَيواو بوون، كةتا ئةم ساتة ئاسارى

ئةوة روداوةيان لةإووى جةستةيىء

دةروونيةوة لةسةر كاريطةرة. بؤية كورد

بة ثيرؤزترين شَيوة، يادى ئةم رؤذة

تاَلة دةكاتةوة، نةك وةكو ئةوةى ئةم

تراذيدياية بووة بةروداوَيكى مَيذووىء

كوردى وةستان، بةَلكو بؤئةوةى

بيسةلمَينَيت كة كوردب ةطشتىء هةَلةبجة

بة تايبةتى نةتةوةيةكى زيندووةء

تراذيدياى هةَلةبجة، بووة هؤكارَيك

بؤ وزةى ذيانء هةَلسانةوةء لةسةرثَيى

خؤوةستانء دروستكردنى ئيرادةيةكى

نوَى بؤ بةرةنطاربوونةوةى دوذمنء

هَيزى بةرهةمهَينانء سةركةوتنء

طؤإانء ثَيشكةوتنء ثإكردنةوةى زامة

ئازار دةرةكان. ئةو زامانةى كةمَيذوويان

هةية ئَيمة ثَيويستة لةيادى هةَلةبجةوة

يادة خةماوييةكانى ترى هةَلةبجة

بناسَينين، ثَيويستة بَلَيين (تراذيدياكانى

هةَلةبجة)، ضونكة رقى بةعس بةرانبةر

هةَلةبجةء طةلةكةى مَيذوويةكى

دَيرينى هةية، ئايا دةتوانين كارةساتة

خوَيناوييةكانى ١٩٧٩ لةيادبكةين،

كة رذَيم بؤردومانى ئةم ناوضةيةى كرد،

ياخود دةتوانرََيت كارةساتى ١٩٨٣ لةياد

بكةن، كة بةرانبةر خةَلكى نةتةوةخوازى

ئةم ناوضةية كراوة.

ئةمة جطة لةراثةإينى ثاَلةوانانةى

ئةم شارة، لةطةإةكى كانى عاشقان

/

١٩٨٧ ئةوةبوو

/

٥

دذى رذَيم لة ١٤

رذَيم دإندانة كةوتة طوللة بارانكردنى

ئةم ناوضةية، بؤية واباشترة لةهةموو

يادكردنةوةيةكى كارةساتى كيميابارانى

هةَلةبجة، ئةم يادانةى تر فةرامؤش

نةكرَيت، بةَلكو هةموو كات

زيندووبكرَيتةوة تاطةورةتر هةَلةبجة بة

جيهان بناسرَيت، تاطةلةكةمان زياتر

دإندةى دوذمن بناسرَيت بةتايبةت

نةوةى نوَى، تانةوةى نوَىء جيهانيش

بزانَيت تاوانى دةهةق بة هةَلةبجة نة

خواستء نة بةرئةنجامى كردةوةكانى

بوونة تؤَلةكرنةوةش بوو لة هةَلةبجة،

بةَلكو تةنيا ويستى ئةوانة بوو، كة

بةهاى ميللةتى كورد لةناو لولةى

تفةنطى ئةواندا بوو، بةلآم نةيانزانى نة

لولةى تفةنطى ئةوان ئةو شارة دةكوذَيت،

نةخةردةل دةيسوتَينَي، نة بةسيانيدشى

دةخنكَي، بةَلكو كارةكانى ئةوان،

بووة سيمبولى بةزيندوو هَيشتنةوةى

شارةكانى كوردستانء ذيانةوةى

لادَيكان. دوذمن وايزانى هةَلةبجة

خنكا، بةلآم نةك نةخنكا، بةَلكو بوو

بة هةَلةبجةيةك كة داواى طؤإينى

ئيدارةى هةَلةبجة دةكات لةقةزاوة بؤ

ثارَيزطا، دوذمن لةخؤى نةثرسى شارَيك

كةخاوةنى خةَلكَيكى رؤشنبيرى وةك

(مةولةوىء كاك ئةحمةدء طؤران و

تاهير بةط ء ئةحمةد موختار بةطى

جافء مةلا كةريمى ناتقء شاهؤء

ساَلح هةذار)ء ضةندانء ضةندان شاعيرء

نوسةرى خةَلكى طةورة دياربَيت،

ضؤن دةخنكَيت؟ راستى هَيشتا وةكو

ثَيويست ئاوةإ لةم طةلة ستةم ديدةية

نةدراوةتةوة، بةلآم لةئَيستادا طةورةتر لة

دةستكةوتة مادييةكان، بةسزا طةشتنى

تاوانبارانى كيميابارانء ئاشكرابوونء

سةرشؤإ بوونيان لةقةفةزى تاوانةكاندا،

بةرانبةر ذنء ثياو لاوى شايةتحاَلء

خةَلكى هةَلةبجة دواتر لةسَيدارةدانيان.

بؤ لَيرة بةدواوة يادى تراذيدياكانى

هةَلةبجة جياوازة، هةرضةندة لة

سَيدارةدانى عةلى كيميايى، تؤَلة نيية

لةلاى كورد، ضونكة ئةطةر وةكو تؤَلة

سةيرى بكةين، ئةوا هةَلةين رؤحى

تاوانبارى عةلى كيميايى بةرانبةر بةهيض

يةكَى لةرؤحى بَى تاوانانى هةَلةبجة

نيية، بةَلكو لةسَيدارةدانى خةونَيكة

كة كورد بةطشتىء هةَلةبجة بةتايبةتى

ضاوةإَيى دةكرد. هةرضى بوترَى بؤ زامى

هةَلةبجةء هةرضى بكرَيت بؤ هةَلةبجة،

هَيشتا دةرحةقى زامَيكى هةَلةبجةيةك

نيية، بؤية لةكؤتايدا سلآو لة طيانى

ثاكى شةهيدانى هةَلةبجة بةتايبةتىء

كورد بةطشتى.

شوان كةريم شةريف

 



تاريخ : شنبه سی ام بهمن 1389 | 12:21 | نویسنده : ناصر ئيمامى |
 

 

شيعرو بةخشان بو هةلةبجة

eله‌ رۆژێکی هێمنا په‌پوله‌کان له‌گه‌ل با هه‌نگاویان ئه‌نا به‌ نیو زه‌مه‌نه‌ محیبه‌ته‌کانا ،، هه‌نگاو به‌سه‌ر شۆسته‌کانی ژیان و ته‌مه‌ن ،، هه‌نگاو به‌سه‌ر که‌ناره‌ جوانه‌کان و پێ ده‌شته‌ سه‌وز به‌رگه‌کان ،،ئیتر ئاسمانێک پڕ له‌ سه‌ما گولره‌نگیه‌کان و عه‌شق مرواریه‌کان ،، ئیتر هه‌ناسه‌ گه‌رمه‌کانی عومه‌ری خاوه‌ر و مناله‌ ساوایه‌کانی هه‌له‌بجه‌ پڕ به‌ به‌هه‌شته‌کانی هه‌له‌بجه‌ هێمن هێمن ئه‌سوڕانه‌وه‌ و به‌ ده‌م پێکه‌نینه‌وه‌ چاوه‌رێی 21 ی به‌هار بوون که‌ ئه‌مه‌ دیمه‌نێکی جوانی نێو ئاقاره‌کانه‌ که‌ ناسراوه‌ به‌ نه‌ورۆز
پهه‌ر ئه‌و رۆژه‌ بوو له‌ نیو جه‌نجالیا ئه‌هریمه‌نه‌کان به‌ بێ به‌زه‌یانه‌ ڤۆدگایه‌کانیان ئه‌کرد به‌دیاری یه‌کتری و له‌ په‌نا دیواره‌ جه‌هه‌نه‌میه‌کانا به‌ ده‌نگی به‌رزه‌وه‌ به‌ده‌م یه‌که‌وه‌ پێده‌که‌نین ئیتر هه‌ر ئه‌و رۆژه‌ بوو له‌ نێو گولدانه‌ گه‌نم ره‌نگه‌کانا 500 خونچه‌ی جوان و ناسک سیس بوون ئا ئا ئه‌م رۆژه‌ بوو که‌ هه‌موو ده‌نگه‌کان به‌ بێ ده‌نگی کپ بوون و له‌ ژێر دارو دیوارا سه‌مایه‌کی که‌میان کردوو بوون به‌ ئه‌فسانه‌ ..

ئێستا به‌ کام ده‌ریا بتشوبهێنین که‌ دله‌کانتان له‌ ئاوی ده‌ریاکان جوانترن .. به‌کام ناخۆشیا بتشوبهێنین که‌ ناخۆشتر له‌ ناخۆشی تۆ بوویت ئێوه‌ بوون
ئه‌و ساته‌ی که‌ ئێوه‌ به‌ده‌م سه‌اکانا پێئه‌که‌نین بۆ گه‌یشتن ئێستا هه‌موو ئه‌مانه‌ لێره‌داان له‌م چه‌ند دێرانه‌ که‌ بۆ زامه‌که‌ت نوسراوه‌[/color]






[color=red][size=16]به‌ر له‌ ئاوابوونی هێمنی و سه‌فه‌ره‌ زکریه‌کانی گوڵه‌ سپییه‌کان
به‌ر له‌ هاتنی دڵۆپه‌ گولره‌نگیه‌کانی ته‌مه‌ن
به‌ر له‌ موێ بوونه‌وه‌ی یادگارییه‌ شیرینه‌کان و
ون بوونی جه‌نگه‌ ئه‌به‌دییه‌کانی ئه‌هریمه‌ن
هێمنی له‌ ژووره‌کانی عه‌شق له‌ سێداره‌ درا
له‌گه‌ل چاوه‌روانیه‌ له‌ ته‌نییایدا مردن
هه‌له‌بجه‌ .... هه‌له‌بجه‌.....
ئه‌وی ورده‌ به‌ردی نێو کانیاوه‌کانی میحه‌به‌ت و
گوڵه‌ عه‌شقیه‌کان
ئه‌ی به‌رائه‌ترین ته‌مه‌نی جوانی
بنو سه‌بوری له‌ ئادگاره‌کان له‌ دایک بوو
ئێستاش ورده‌ ورده‌ دڵۆپه‌ فرمێسکه‌کانت
له‌ ته‌نیایدا ئه‌ژن و
سێوه‌کانی دنیاش له‌ ئاگرت ده‌سوتێن
به‌ر له‌ وه‌رینه‌ مشتێ له‌ ئه‌جه‌ل و
گه‌یشتن به‌ گوڵه‌ ناسکه‌کان خوێنرێژکرایت
ئه‌ی جوانتر له‌ کانیاوه‌کانی دنیا و
بێ گه‌ردتر له‌ خۆشه‌ویستی فریشته‌کان
ئێستاش له‌گه‌ل ژه‌نینی شمشالی شوانێکی بێ ناز
گوله‌کانت ئه‌که‌ونه‌ سه‌ما
له‌گه‌ل سه‌مفۆنیاکانی بێشکه‌ی مناڵ
دڵه‌ پڕ جۆشه‌کانت ئه‌که‌ونه‌ سه‌فا
ئه‌ی هێمنتر له‌ هێمنی و جوانتر له‌ جوانی
ته‌مه‌ن له‌ کوچه‌ و کۆلانه‌کانت ژیان به‌سه‌ر ده‌با
ئه‌و مناله‌ی عه‌شقی ده‌په‌رست
له‌ ته‌نیایدا جه‌سته‌کانی کرده‌ دیاری با
هێمن هێمن وه‌ره‌وه‌
ماچێ بکه‌ له‌ گوڵه‌ به‌هه‌شتیه‌کانی ئێره‌ تا تێنوێتیت بشکێ
هێمن هێمنژ بگری
تا عه‌شق له‌ نێو دۆزه‌خا باڵ بگرێت و تاراوگه‌ی ناوه‌خت جێ بێلێ
هێمن هێمن بگه‌رێوه‌
تا عومه‌ری خاوه‌ر له‌ شێرین خه‌و رانه‌چله‌کێ
تا مناڵه‌ فریشته‌ییه‌که‌ی له‌ به‌رائه‌تا ببێت به‌ په‌پوله‌ی به‌هه‌شێ
هێدی هێدی به‌ ده‌سته‌ سڕیوه‌کانت
فرمێسکه‌کانی ماچ بسره‌وه‌
ئه‌و فرمێسکانه‌ی جوانترین له‌ خوناوی ده‌م به‌یانیان
پرشنگدارترن له‌ ئه‌ستێره‌کانی ئه‌به‌دی و
خۆشه‌ویسترن له‌ ته‌مه‌نی ئێمه‌
به‌ر له‌ ئاوابوونی چه‌مه‌ زستانیه‌کان و
دابه‌زینی شادی له‌ فڕگه‌ی به‌هار
به‌ر له‌ هه‌لفڕینی کۆتره‌ نێرگزیه‌کان و
ون بوونی جۆلانه‌ی دره‌خته‌کانی ئاسمان
ئه‌ی لێو ئاڵ
ئه‌ی خونچه‌ی به‌ردلآنی پڕ له‌ زام
ئه‌ی لانه‌ی گۆران و پیره‌مێرد و ئه‌حمه‌د موختار
به‌ر له‌ ئاوابوونی خۆر هه‌زاران گوڵه‌ ریحانه‌ی دڵرفێن
له‌ چرکه‌ ساتێکی نزاوه‌ گیرسانه‌وه‌ و مالئاوایان لێ کردین
به‌ر له‌ واده‌ی رۆیشتن سه‌فه‌ره‌کانتان نزیک کرده‌وه‌
له‌ هه‌گبه‌ی خه‌ما جێتان هێشتین
مه‌گری رۆڵه‌یت بێ نازم
ئه‌ی فه‌لسه‌فه‌ی عه‌شق و بێ ده‌نگی ژیان
هه‌لسنه‌وه‌ با له‌ ته‌ک یه‌ک ئاهێک بۆ دوێنێ هه‌لکێشین
که‌ نه‌مانتوانی له‌ ژوانێکا تێر سه‌یری نیگاکانی یه‌کتر بکه‌ین
که‌ نه‌مانتوانی تێر بۆنی هه‌ناسه‌کانی یه‌کتر بکه‌ین
ده‌ هه‌لسنه‌وه‌ له‌م خه‌وه‌ درێژه‌
با چیتر بارانه‌کانی نه‌هامه‌تی له‌ ژووره‌ ئه‌هریمه‌نه‌کانا
له‌ته‌ک ئێوه‌یا نه‌خه‌ون و
له‌گه‌ل ئێوه‌یا نه‌ژن
ده‌هه‌لسنه‌وه‌ ئه‌ی حه‌زه‌ بڵێسه‌یه‌کان و مرازه‌ نێرگزیه‌کانی به‌هار و
نیگا موقه‌ده‌سه‌کانی حه‌قیقه‌ت
ده‌هه‌لسنه‌وه‌ ئه‌ی ده‌روونه‌ پڕ له‌زه‌ته‌کانی
ژوان و هه‌ناره‌ ئۆخه‌یه‌کانی نێو ده‌ستی یه‌قین و هه‌سته‌ و سۆزته‌نیایه‌که‌ی کوردستانم
ده‌ هه‌لسنه‌وه‌ به‌سه‌ ئه‌م خه‌یاله‌ رۆحیه‌
پیرۆزیتان په‌یژه‌کانی نه‌زۆکی ئه‌وه‌رێنێ
ده‌هه‌لسنه‌وه‌ لێمان بێزار مه‌بن
به‌نازو عیشوه‌وه‌ گولزاره‌کانی شیرینی ماچ بکه‌ین
با ئاسوده‌یی ببێته‌ میوانمان و
پشوێ ده‌ین تا له‌ دله‌وه‌ ناخه‌ به‌رائه‌ته‌کان ماچ بکه‌ین
ده‌هه‌لسنه‌وه‌ ژێر که‌پره‌کان ته‌نیان و بێ ئییوه‌ ئۆقره‌ ناگرن
پرسگه‌کانی دڵ برخیلی به‌ نه‌هاتنه‌وه‌تان ده‌به‌ن
ده‌وه‌رنه‌وه‌ با موناجاتی رۆحمان
نامه‌کانی چاوه‌روانی به‌ زیکری ده‌مه‌ هه‌نگوینیه‌کانتان بدڕێنین
ده‌هه‌لسنه‌وه‌ ئه‌ی ڤینۆسه‌کانی به‌هه‌شت
توڕه‌ مه‌به‌ن له‌ مه‌راقه‌ بێ هوده‌یه‌کانمان
به‌ گه‌وهه‌ری نێو خانه‌قای چاوانتان له‌ ناوچوون
وه‌رنه‌وه‌ با به‌فرمێسکه‌کانمانه‌وه‌ بتانوسینه‌وه‌
ئێستاش مێرگه‌کان له‌ چاوه‌روانیا کپ و ماتن
سه‌ما له‌ نێ ناخێکی نه‌گوتراوی به‌ر ئاگردانی ته‌مه‌ن ئه‌که‌ن
رزای ماچه‌ تریفه‌یه‌کانتان ئه‌که‌ن
وه‌رنه‌وه‌ با له‌ ڕۆمانێکا بتانکه‌م به‌ حه‌قیقه‌ت و
رووباری چاوانمانی پێ وشک بکه‌ینه‌وه‌
ئاوێتانی چرکه‌ ساتی ڕه‌به‌نیمان بکه‌ن و
له‌ گه‌رووی ساردی خنکاومان میهره‌بانیتان بخۆینه‌وه‌
ئێستاش له‌ سه‌ر گۆڕه‌ پڕ نورانیه‌کانتان دائه‌نیشین
له‌ چاوه‌روانی پێنچ وه‌فا و ڕوندکی وشک نه‌بوو ئه‌پرسین
که‌سێ نیه‌ ده‌ست له‌ ملانێ بکه‌ین و
قه‌فه‌سی ئه‌وین به‌ هه‌ناسه‌ییه‌کی ئه‌وین ببڕین
به‌ دل و هه‌ناسه‌ییه‌کی زۆر سارده‌وه‌
باوه‌ش له‌ کێله‌کانتان ئه‌که‌ین
کفنی مسک ئاساتان  سینه‌ی پڕ حه‌سره‌تمان ده‌بڕێت
له‌ دڵه‌ پڕ مه‌راقه‌کانمان ئۆقره‌ ده‌گرێت
ئاخر  کێ ئه‌توانێت له‌ پیرۆزی رۆح و
ناخه‌ ئه‌فسوناویه‌کان هه‌ناسه‌ی خۆشی هه‌لکێشێ
کێ ده‌توانێت له‌ نیگه‌رانی و ئاره‌زووه‌ ڕاڕاییه‌کان قومێ ئاو بنۆشێ
ئێستاش له‌م مه‌نزلگایه‌ ره‌ش پۆشه‌ت
ده‌ستوره‌کان له‌ نزای ئاوێنه‌ییه‌کی رووخاو ئه‌چن
په‌یڤه‌عه‌شقیاکان له‌ خوێندنه‌وه‌ییه‌کی پڕ مه‌راق و توره‌یی ئه‌چن
دووداری بێ بن و پڕ نه‌هامه‌تی ده‌وارانیان گرتووی بێ ئه‌وه‌ی له‌ یه‌ک بچن
دوو کۆتری ره‌شی نێو دۆزه‌خ پارێزگاریت ده‌که‌ن بێ ئه‌وه‌ی له‌ مرۆڤ بچن
دوو هه‌ناسه‌ی ساردی ژیان ئه‌تخوێننه‌وه‌ بێ ئه‌وه‌ی له‌ راستی بچن
دوو دڵن جگه‌ له‌ بلێسه‌ی پوکاو  وتۆزه‌ پایزییه‌کان له‌ هیچ ناچن
ئه‌ی هه‌له‌بجه‌ ... هه‌لبجه‌ی بریندارکراو
هه‌له‌بجه‌ی شه‌هید کراو
ئه‌سرینه‌کان له‌ په‌له‌ییه‌کی ره‌شی بێ ئومێد و نزا په‌شۆکاوه‌کان ئه‌چن
ده‌هه‌لسنه‌وه‌ با چیتر له‌ هه‌ژه‌مه‌تا ره‌نگی به‌هار
به‌ دێوه‌زمه‌ی خوێناوی نه‌گۆڕنه‌وه‌
باچیتر سه‌فه‌ری حه‌زه‌ شێته‌کانیان
له‌ نێو ده‌ستی له‌ته‌ سێوه‌کانی ئه‌جه‌ل نه‌گۆڕنه‌وه‌
ده‌هه‌لسنه‌وه‌ باچیتر له‌ چاوه‌روا�

 

وينة دل تةزينةكانى كارةساتى كيميا بارانى هةلةبجة

4.gif (71533 bytes) 5.gif (71102 bytes)
6.gif (78151 bytes) 7.gif (59875 bytes)

1.gif (69177 bytes)

2.gif (67974 bytes)

3.gif (70427 bytes)

8.gif (53853 bytes) halh1.jpg (10459 bytes)

halabjah5.jpg (12914 bytes) 

12.gif (58450 bytes)

13.gif (68851 bytes)

11.gif (69282 bytes)

15.gif (63775 bytes)

ku03.jpg (22270 bytes)  

ku04.jpg (30949 bytes)  
hal.jpg (18580 bytes)

halx6.jpg (17926 bytes)10.gif (58799 bytes)

halabjah_visnews.jpg (6910 bytes)



تاريخ : شنبه سی ام بهمن 1389 | 11:33 | نویسنده : ناصر ئيمامى |
 

هه له بجه***** شيعری شيركو بيكه س

 

چوارده ی مانگ
له سه ر گوه يژه با قه له مه كه ی فراندم
كه دوزيمه وه و پيم نووسی
پول پول فرين وشه كانم
پازده ی مانگ بوو
سيروان قه له مه كه ی بردم
وه ختی گرتمه وه و پيم نووسی
يه كه يه كه بوون به ماسی شيعره كانم
شازده ی مانگ بوو
ئاخ شازده ی مانگ
كه شاره زوور قه له مه كی لی وه ر گرتم
كاتی دايمه وه
بنوسم ؛
وه ك هه له بجه وشك ببون په نجه كانم

هةلَةبجة بؤ يادةكة بيَدةنطى هةلَدةبذيَريَت

"بةهؤي زؤري بةلَيَنةكانةوة هةلَةبجةييةكان بة رؤذى  16/3 دةلَيَن رؤذى درؤ طةورةكان نةك رؤذى شةهيدان"

ئا: مازيارء سارا

برِيارة هةلَةبجةييةكان ئةم سالَي يادكردنةوةكةيان بريتى بيَت لة بيَدةنطىء خامؤشي بةبيَ طويَطرتن لة بةلَيَنى بةرثرسان، هؤكارى ئةمةش بؤ بيَ بةلَيَنى بةرثرسان دةطيَرِنةوةء ناوى يادةكةشيان لة " رؤذى شةهيدانةوة بؤ رؤذى درؤ طةورةكان دةطؤرِن" ريَكخراوةكانى طةنجانيش ئاماذة بة رِاستى هةلَبذاردنةكةيان دةكةن.

بةياننامةيةكى ئيمزاكراو لة لايةن ئةنجومةن راويَذكارى ريَكخراوةكانى هةلَةبجة كة هةذدة ريَكخراو لةو ئةنجومةندا كؤبونةتةوة، داوا لة خةلَكى شارةكة دةكةن ئةمسالَي يادكردنةوةكةيان بة بيَدةنطى بيَتء كةس لةمالَ خؤي دةرنةضيَتء دوكان بازارةكانيش تاوةكو دواى نيوةرؤ بيَدةنطى بالَ بةسةردا بكيَشيََت.

سالم رةحمان تةمةن 25 سالَ لة شةقامى ئةحمةد موختار جاف بة تةنها ثياسةى دةكردء ضاوةرِوانى هاوريَيةكى دةكرد كة برِيار بوو هاورِيَيةتى بكات، لة بارةى ئةو بةياننامةيةوة دةلَيَت" زؤر كاريَكى باشة، خؤزطة سالَي ثاريش هةروا يادةكة بكرايةتةوة، نةوةك مؤنؤميَنت بسوتيَتء طةنجان بكوذريَنء برينداربكريَنء بة ئاذاوة طيَريشمان لة قةلَةم بدةن".

سةرةتايى خؤثيَشاندانةكةى رؤذى 16/3 ى سالَ ثار بة ضوونة سةر مةزارى شةهيدان دةستى ثيَكرد دواتر ئاراستةى خؤثيشاندانةكة طؤرِانكارى بة سةردا هاتء لة ئةنجاميشدا مؤنؤميَنتى شةهيدانى كيمياباران لةلايةن خؤثيشاندةرانةوة ئاطري تيَبةردا، بؤ "كثكردنةوةى خؤثيشاندانةكةش هيَزةكانى ثؤليسء ئاسايش تةقةيان لة هاولاَتيان كردوو"ء لةئةنجامدا كوردة ئةحمةدى تةمةن 17 سالَيان كوشتء هةذدة كةسيتريشيان ليَ بريندار كرا، ئةو رووداوة بةلاى هةلَةبجةييةكانةوة زةنطيَكى تر بوو بؤ دةسةلاَت " ضيتر بةلَيَنى درؤمان ثيَ نةدةن، ئيَمة دةزانين بةلَينةكانتان ضةندة دةضنة بوارى عةمةليةوة".

لة باسكردنى ناوى كوردةدا فرميَسك بة ضاوةكانى ئةو طةنجة ئةسمةرةدا هاتة خوارةوة بةو ثيَيةى هاوريَيةكى سالم بوو، ئةو لة كوشتنى ئةو هاوريَيةدا هيَزةكانى ئاسايش تؤمةتبار دةكاتء وتى" ئةطةر مةبةستيان كوشتنى ئيَمة نةبواية دةبوو تةقةيان بة ئاسماندا بكرداية نةوةك لة خؤثيشاندةران".

لة دوو ياداشتى جياوازدا، ئةنجومةنى راويَذكارى ريَكخراوةكانى هةلَةبجةى شةهيد كة يةكيَكيان داوا لة دةزطا ئيدارىء حكوميةكان دةكات ئةم سالَي يادكردنةوة بة شيوازى فةرمى نةكريَتةوة، ياداشتنامةكةشيان ئارِاستةى قايمقامى شارةكة كردووة.

ئةنجومةنى راويَذكارى ريَكخراوةكانى هةلَةبجة، جطة لة كؤمةلَةى خويَندكارانى كوردستان ذمارةيان 18 ريَكخراوةو ثاساوى ئةو ياداشتانة دةطةرِيَننةوة بؤ "ئاوةدان نة كردنةوةى شارةكةو دةرنةكةوتنى روخسارى شارةكةو كؤتايي ثيَ نةهاتنى دياريدةكانى خزمةتطوزارى هةلَةبجةء جيَبةجيَنةكردنى ئةو بةلَيَنانى كة بؤ ئاوةدانكردنةوةى شارةكة درا بوون".

سةرهةد عةبدولاَ كارطيَر ناوضةى يةكيَتى قوتابيانى كوردستان بةو ثيَيةى ريَكخراوةكةيان ئةندامى ئةنجومةنى راويَذكاريية، ئاماذة بة مةبةستى ياداشتنامةكةيان دةكاتء دةلَيَت"  دةمانةويَت ئةمسالَ يادةكة تةنها خؤمان بيكةينةوة نةوةك بةرثرسانء ليَثرسراوانى دةسةلاَت ضونكة كؤمةلَيَك بةلَيَن لة سالَى ثاردة بؤ ئاوةدانكردنةوةى هةلَةبجة دراوة كة ضى بةشيَكى كةميان نةبيَت ئةواني تر جيَبةجيَ نةكراون".

ئةو دريَذةى بةقسةكانيدا وتى" بةهؤي زؤري بةلَيَنةكانةوة هةلَةبجةييةكان بة رؤذى  16/3 دةلَيَن رؤذى درؤ طةورةكان نةك رؤذى شةهيدان"

ئةيوب فةرةج عارف تةمةن 16 سالَةى خويَندكار لة قوتابخانةى طؤران طلةى لة بةرثرسان دةكات بةوةى بةلَيَنةكانيان جيَبةجيَ ناكةن بؤ ئةوةش وتى" با ضيتر بةلَيَن نةدةن ضونكة ئيَمة بة تةواوى لة وان تيَطةيشتووين دةزانين بةلَينةكانيان بة ضى طةيشتووة، خودى خؤم جاريَكيتر طويَيان ليَناطرم".

ئةو هةرزةكارةى هةلَةبجة كة لة نزيك فولكةى عومةرى خاوةرى شارةكة ضاوةروانى هاتنى هاوريَكةى دةكرد، ئةوةى دةربرِي كة ماميَكى طةنجى لة كارةساتى شارةكةدا لة دةست داوة" 15 ـ 20 كةسي نزيكيشم تياضوون، باوكيشم بة ئيَستاشةوة ئاسةوارى كيميايي لة سةر ضاوى ماوةو ضاوى كزة".

لة تةماشاكردنى شارةكةدا دةيان كةموكورتىء بيَ خزمةتطوزارى تيَبيني دةكريَت، ئةو كةموكورتيانةش لة خراثي شةقامةكانء نةبوونى باخضةو ثيسى شارةكةوة خؤي دةبينيَتء دريَذ دةبيَتةوة بؤ خراثي بارى خةلَكةكة لة زستانداء نةبوونى كار بؤ طةنجانء دةيان طرفتى تر.

جوتيار موحسين باس لة كةموكورتيةكانى شارةكةى دةكاتء دةلَيَت كة شويَنيَك نيية بؤ ئةوةى طةنجان تيَدا ثشوو بدةن" ناضارين بضنة لاى شوقةكان لةوىَ يةكترى ببينين".

ئةو طةنجة دواى تةواوبونى دةوامى ئاسايي خويَندنةكةى كارى فيتةرى دةكات دةلَيَت " لة زستاندا دةبيَت ثؤتين لة ثيَ بكةينء بةجلى مالَةوة بيَينة دةرةوة نةخوازة ثانتؤلَةكانمان ثيس ببيَت".ئةو لة بارةى باخةكانيشةوة ئةوى دةربرِي كة لة سالَي ثارةوة خةريكى تةعميركردنةوةى باخي طشتين كة ضى هيَشتا تةواو نةبووة".

ياداشتى دووةمى ريَكخراوةكان ئاراستةى هاولاَتيانء طةنجانى شارةكة دةكريَتء تيَدا هاتووة"داوا لة هاولاَتيانى شارى هةلَةبجة دةكةين بؤ ئةوةى رؤذى 16/3 يادةكة بة شيَوازيَكى مةدةنىء هيَمنى بةريَوة بضيَت لة مالَةكانى خؤتان دانيشنء نةيةنة دةرةوة" هةروةك داوا لة فةرمانبةرانى دةزطا ئيدارييةكانء قوتابيان كراوة لةو رؤذةدا دةوامى فةرميان نةكةنء دوكانةكانيان تاوةكو كاتذميَر يةكى دواى نيوةرؤي ئةو رؤذة نةكةنةوة".

لة ضةند ضاوثيَكةوتنيَكى رؤذنامةوانيدا هاولاَتيانء طةنجانى هةلَةبجة "بوون بة ثاريَزطاى شارةكةيان بةشتيَكى باش دةزانن"ء رايان واية ئةوة زؤرينةى طرفتةكانيان بؤ ضارةسةر دةكاتء "دةبيَتة ضارةسةرى بنةرِةتى كيَشةكانيان".

بةريَوبةريَك لة دادطاى تيَهةلَضوونةوةى هةلَةبجة، راي واية بوون بة ثاريَزطا ضارةسةرى طرفتةكانيان ئاسانتر دةكاتء دةلَيَت" ئةوةيان ثيَي دةلَيَن ضارةسةرى بنةرةتى". ئةو بةرِيَوةبةرة لة باسكردنى كةموكورتيةكاني شارةكةيانء هةست نةكردنى بةرثرسان بؤ ئةو شارة ضةند ئاماذةيةكى دةربرِي لة وانة" بةرثرسان دةلَيَن هةلَةبجة بةرطى فةقيرة، ئةطةر ئةوان نةبن ئيَمة سوالَمان ثيَ نةدةكرا" هةنديَكى تريش دةلَيَن" كةوضكيَكى كيميايي نةبرِاويةوة نؤزدة سالَة باسي دةكةن".

مامؤستا مةريوان كارطيَري لقى هةلَةبجةى "ي.ق.ك" رايةكى جياوازى لة بارةى خزمةتطوزارييةكانةوة هةيةو دةلَيَت "ناكريَت بليَن كار بؤ شارةكة نةكراوة، بةلَكو كار كراوة، بةلاَم لة ئاستى ويَرانةى شارةكةدا نةبووة" ئةو دريَذةى بةقسةكانيدا وتيشي" بةرثرسانى ئيَرة لة كارةكانياندا ثلانيَكى ئةوتؤيان نيية، بة نموونة دواى تةواوكردنى قيرتاوى شةقاميَك بير لة رِاكيَشانى ئاو دةكةنةوة".

لة بارةى بةدةمةوة هاتنى هاولاَتيان لة بةياننامةى ريَكخراوةكان مامؤستا رايطةياند كة"هةست دةكريَت طويَمان ليَ دةطيريَتء بةدةم داواكاريةكةمانةوة ديَن" ئةو وتيشى كة ثيَشبينى رووداوى ثار ناكريَتةوة" بةياننامةكةى ئيَمةش بؤ ئةو مةبةستة بووة".

بؤ سةلماندنى شيَوازى مةدةنييانةى كارةكانيان، هةلَةبجةييةكان ياد نةكردنةوةى دةزطا ئيدارييةكانء بيَ دةنطى هةلَدةبذيَرنء هةنديَك لة هاولاَتيان دةلَيَن" ئةو كارةش تاقي دةكةينةوة بزانين ئةم جارة حكومةت تا ضةند طويَمان ليَ دةطريَت".

هةلَمةت فةرةج لة وةلاَمى ثرسياريَكدا وتى" سالَي ثار خؤثيشاندان كرا وامان زانى ثةياميَكى شارةكة بوو بؤ طويَي دةسةلاَت بؤ ئةوةى شارمان بؤ ئاوةدان بكةنةوة، ئةوان وتيان دةستان لة ثشتةوة بوو، ضةند مانطيَك بةر لة ئيَستا راثرسي كرا، كؤنفرانس بةستر كة دوا جار بؤ ثةرلةمانيش بةرزكرايةوة وةكو شيَوازيَكى مةدةنى لة كاركردن، بةلاَم ئةوةش هةر هيضى نةكرد، كةواتة ئيَمة لة ذيَر دةسةلاَتيَكداين نة توندوتيذيء نة شيَوازى مةدةنييانةى ثيَ قبوولَ نيية".

 

ئةم ريَثؤرتاذة لةهةلَةبجةى شةهيد ئامادةكراوة

بو هه لبجه ی له ژه هر دا خنکاو

پێنج هه زار گولی سوور
بو له پێنج هه زار گول خونچه ی وه ریو
له ژیاندا خوشی نه دیو
له ده مه و به هاریکی ته مه ن
کاتیک لقی داره کان گول بارانی چرو بوو
کاتیک هه موو خه لک دلخوشی ژیانی نوی بوو
بیست سال به ر له ئیستا
ده ستی ره شی تاوان
ئه وانه ی که هه رگیز نی یانه ویژدان
هه لبجه یان کرده هیروشیما و
بومبی ژه هراوی یان به سه ر ئاسمانی شارداباراند
شآرێکیان له ناو دوکه لی شیمایی دا خنکاند
پینج هه زار نه مامی ژینیان له ریشه وه وشک هه لگه ران
بیست هه زار مومی گه ش هه ل که ن بو پینج هه زار گولاڵه سوره ی له ژه هردا خنکاو
بو پینج هه زار جه سته ی بی تاوان کوژراو
بو پێنج هه زار شه هیدی هه لبجه
بو شآرێک که بوو به داستانی مێژوو
چ تاوانیکی شومه چ ئازاریکی سه خته
شازده ی سێ ، دوژمنه کان شاریکیان له گاز و ژه هر و دوکه ل و باروت و تاوان دا خنکاند
شاریک قر کرا به به بومبی شیمیا
گه و ره و مندال و پیر و لاو وه ک یه ک به بێ تاوان له ناو گازی ژه راوی یا خنکا
ئه م تاوانه ئه م برینه به ژانه
ئه م ئازاره به کوڵه ئه م ده رده بێ ده رمانه
تا هه تایه له ویژدانی مروڤایه تی دا هه ر ده مێنێ
کوان ئه وانه ی کردیان تاوان
چی یان لێ هات
کوا ده مێنێ هه تا کوو سه ر بو زالمان خو ده سه لات
ئه وه هێزو توانایی گه له
هه ر ده مێنێ نه ک به بومب و نه به شیمیا هیچ ده وله تیک نه ی توانی وه و ناش تروانێ هیزی باور له ناو ببا
ئیمه خاوه نی رابرودویین ئیمه چیروکی گه ل بو مێژویین
شه هیدانمان تاجی سه رن
بۆ مێژومان هه ر رابه رن
نوسينى سمكو  بيكةس

هه لبجه ی خنکاو

 هه ڵه بجه ی خنکاو
له گازی شیمیا
پێنج هه زار که سی
تیا شه هید کرا
ئیواره یه و شار غلبه ی دێ
هه ر وه ک ئه وه ی که خه ڵک بزانن
ته مه نی شار واخه ریکه کوتایی دێ
ئاسمانی شار به دوکه ڵی تار و ڵێڵ داپوشراوه
ماتی و ره نگی مه رگ
به بالای شآره وه هه ل واسراوه
که روژ هه ڵ دێ
روژێکی نوێ
پر له ته م و غه م و ڵێلی باروت
شاریان کرد خاپور و
خه ڵکیان کومه ڵ کوژ کرد
له گه ڵ گرمه ی ته یاره کان له سه ر ئاسمانی شآره که
چه ند بۆمبی قورس و ره زا گران
شآریان له ناو خوێنا گه وزاند
شاریان قر کرد
شاریان خنکاند
هه لبجه یان به ده ردی مه رگه ساتی کومه ڵ کوژ برد
به دوکه ڵی ژه هر و باروت
داریان وشک کرد
له به هاری ته مه نی ژیان
گوڵاله کانیان هه ڵ پروکاند
کانیاوه کانیان خنکاند
پێنچ هه زار گوڵی سوره یان هه ڵ وه راند
پێنچ هه زار که سی بێ تاوان
له ناو ژه هری گازی شیمیایی دا خنکاند
گول چروی داره کان وه رین
هاواریان کرد بو به منداڵی بێ مراد بین
کانیاوه کان ده میان وشک بوو له تفت و تاڵی ژه هره که
هاواریان کرد که ی ئیمه ویستمان ژه ر بکه نه گه رومان
که ی داوای مه رگما ن کرد هه ر هه مومان
گوڵه کان به ژاکاوی هاواریان کرد ئیمه مژده ی به هارێکی ره نگاو ره نگ بووین
بو وا به ژه هری شیمایی به ئاسانی وا له ناو چو ین
پێنچ هه زارشه هید به ده نگی خنکاوه وه هاواریان کرد
بۆ ئازادی گیانی ئیمه ش با بێ به پرد

شاعيرةناودارةكانى هةلةبجة

 

 

شاعيري ناودار وةلي ديَوانة لة سالَيَكي نادياردا هاتؤتة دونياوة، بةلآم طومان لةوةدا نيية كة لة سةدةي هةذدةهةمدا ذياوة و كؤضي دوايي كردووة (بطرة لة سالَي 1756دا هيَشتا لة ذياندا بووة). ئةم شاعيرة هةستناسكة شةيداي شةمسةي كضي قادر شيَروان بووة، ناوبراو (مةبةست قادرة) يةكيَك بووة لة سةرؤك خيَلَةكاني تيرةي كةمالَةيي (هةمان تيرةي شاعير) .

 

 ئةوجا شاعيرمان بة تةواوي ديَوانةي ئةو كيذة (شةم) دةبيَت و طةليَك شيعري ناسك و قةشةنط و هةستبزويَني ثيَدا دةلَيَت. تةنانةت خؤشةويستيي شاعير بؤ دلَدارةكةي لة ئةدةبي كورديدا دةطاتة رِادةي خؤشةويستيي مةجنون و ليلى و شيرين و فةرهاد و مةم و زين..

 

وةنةبيَت وةلي ديَوانةش كورِي ثياويَكي هةذار بوو بيَت، بطرة كورِة طةورةي كةسيَكي دةسترِؤ و دةولَةمةندي نيَو تيرةي كةمالَةيي بوو بةناوي حةمة سوور، كة زؤر مةبةستي بووة كورِةكةي بة ئاواتي دلَي خؤي بطات .

 

 بؤية ضةند ثياوماقوولَيَكي عةشيرةتةكةي ناردة لاي باوكي شةم بة مةبةستي داواكردني كضةكةي بؤ شاعير، ئةوةبوو داواكة ثةسةند كرا. بةلآم لة بةدبةختيي شاعير، زؤري نةبرد لة كاتي كؤضي هاوينةي جاف بةرةو كويَستان،

 

 ناكؤكي لةنيَوان بنةمالَةي شاعير و بنةمالَةي خؤشةويستةكةي لة (كةلي ثةيكوولَي)دا، رِوويدا. ئيدي بةهؤي ئةو ناكؤكييةوة، هةردوو دلَدار بة يةك نةطةيشتن و، شاعيرمان تا دوارِؤذي ذياني ئازار و غةميَكي سةختي ضةشت كة لة شيعرة بةسؤز و لوتكةكانيدا بة تةواوي رِةنطيان داوةتةوة و ديارة.

 

وةك دةلَيَت:

ياران لةجةرطم، ياران لةجةرطم      تيري شةم ئةمشةو درا لة جةرطم

بةو تيرة طةيمة ئاكامي مةرطم       شةهيدم كفن مةكةن بةبةرطم

يان دةلَيَت:

 

تةنيا طؤرِةكةم لة رِيَي خيَلآن بيَ      نزيك هةوارطةي جاف و طؤران بيَ

كيَليَكي بةرزي بةقةد بالآي شةم      لة ذوور سةرم بيَت بيَ زياد و بيَ كةم

 

 

شاعير نالي

شاعيري مةزن مةلا خدري كورِي ئةحمةد شاوةيسي ئالَيبةطي ميكايلَي/ جاف ناسراو بة نالي (لةدايكبووي طوندي خاك و خؤلَي سةر بة شارةزوور سالَي 1800)، ئةستيَرة طةشةي بةرةبةياني شيعري كلاسيكيي كورديية، شؤرِة سواري بيَهاوتاي مةيداني غةزةلياتة، هةميسان ئةم زاتة لةطةلَ هةردوو شاعيري طةورةدا، سالم و كوردي، بنياتنةري قوتابخانةي شيعري بابانين و بة سيَكوضكةي شيعري بابان ناسراون .

 

نالي يةكةم كةس بووة لة نيوةي يةكةمي سةدةي نؤزدةهةمدا، واتة لةدوا قؤناغةكاني فةرمانرِةوايي ميرنشييني باباندا، زماني كورديي سؤرانيي (واتة كرمانجي خواروو) كردة زماني شيعر و ئةدةب و، سةلماندي كة ئةم زمانة بةرِاستي زماني شيريني شيعر و ئةدةب و داهيَنانة.

 

نالي ثاش ئةوةي قؤناغيَكي زيَرِيني لة سليَمانيدا بةسةر برد، ضووة حةج و لةويَوة طةرِايةوة شام، ئةوجا بة خةيالَي طةرِانةوة بؤ كوردستان نامة شيعريية نايابةكةي بؤ سالم - ي هاورِيَي نارد، ئةميش بة نامةيةكي شيعري (ديسان جوان و قةشةنط) وةلآمي ناليي دايةوة و ئامؤذطاريي كرد كة نةطةرِيَتةوة،

 

 ضونكة باري ولآت لةذيَر دةسةلآتي توركدا سةخت و ناهةمواربووة. ئيدي نالي بةناضاري بةرةو ئةستةمبوولَ دةرِوات و لةويَ جيَطير دةبيَت و دوايي لة سالَي 1856دا يان ثاشتر (ميَذووي وةفاتةكةي مشتومرِي لةسةرة) كؤضي دوايي دةكات و هةر لةويَ دةنيَذريَت، ئةمةش ثيَشةكيي نامة شيعرييةكةيةتي كة باسمان كرد:

 

قورباني تؤزي رِيَطةتم ئةي بادي خؤش مرور        ئةي ثةيكي شارةزا بة هةموو شاري شارةزوور

ئةي لوطفةكةت خةفيو هةوا خواة وهةمدةمة      وةي سروةكةت بة شارةتي سةرطؤشةيي حوضور

ئةي هةم ميزاجي ئةشكي تةرِ وطةرمي عاشقان       طؤفاني ديدة و شةرةري قةلبي وةك تةنوور

طاهيَ دةبيَ بة رةوح و دةكةي باوةشيَني دلَ      طاهيَ دةبيَ بةدةم دةدةميَنيَ دةمي غروور

 

شاعير مةولةوي

شاعيري لووتكة و هةلَكةوتوو سةييد عةبدولرِةحيم كورِي مةلا سةعيد ناسراو بة مةولةوي سالَي 1806 لة طوندي سةرشاتةي دةظةري تاوطؤزي (سةر بة هةلَةبجة) هاتؤتة دونياوة و، هةر بة مندالَي لةسةر دةستي باوكيدا قورئاني ثيرؤزي خويَندووة و خةتمي كردووة..

 

 ئةوجا لة ثيَناوي خويَندن و زانستدا بة فةقيَيةتي بة شارةكاني ثاوة، مةريوان، سنة، بانة، سليَماني، هةلَةبجة.. هتد طةرِاوة. دواتر لة سليَماني لةسةر دةستي زانا (مةلا عةبدولرِةحماني نوتشةيي) موفتيي سليَماني و مامؤستاي مزطةوتي مةلَكةندي، ئيجازةي عيلميي وةرطرتووة.

 

 ثاش تةواوكردني خويَندن طةرِاوةتةوة بؤ ناوضةي تاوطؤزي و لةويَ لة طوندي ضروستانة بووةتة مامؤستا و لةطةلَ عةنبةر خاتووندا (بة رِةطةز ئةفغانيية) بوونةتة هاوسةر..

 

 ئةوجا بة خولياي رِيَبازي سؤفيطةري دةضيَتة تةويَلَة و بة خزمةتي شيَخ عوسماني سيراجةديني طةورة- نةقشبةندي- دةطات و لة تةسةوفدا قوولَ دةبيَتةوة و دةبيَتة يةكيَك لة هةلَكةوتووةكاني رِيَبازي نةقشبةندي. ثاشان دةضيَتة شةميَران و دواتريش بؤ طوندةكةي خؤي سةرشاتة دةطةرِيَتةوة و سالَي 1882 بة رِووداويَكي دلَتةزيَن وةفات دةكات.

 

ئةو بةرهةمة شيعريية مةزنانةي مةولةوي كة ئةمرِؤ لةبةر دةستدان ئةمانةن: ديوانة شيعرة هةرة بة نرخةكةي بة شيَوةزاري هةورامي، الفضيلة بة زماني عةرةبي، عةقيدةي مةرزية بة شيَوةزاري سؤراني، فوائح بة فارسي ,لةرِاستيدا مةولةوي شاعير و فةيلةسوف و سؤفييةكي ثاية بلَندي نةتةوةكةمانة،

 

 نةك هةر ئةوةندة بةلَكو ئةطةر بةراوردي خةيالَ و تواناي شيعريي ئةم زاتة لةطةلَ شاعيراني غةيرة كوردي ئةو سةردةمةشدا بكةين، دةبينين هةموو قةلَةم و زمانيَك دان بةوةدا دةنيَن كة هزري رِووناكي ئةو لةسةر هةموويانةوةية، نةخاسمة لة بواري وةسف و لاواندنةوة و تةسةوفدا، ئةمةش نموونةيةكة لة لاواندنةوةيةكي (مرثية) بؤ عةنبةر خاتووني هاوسةري :

 

هةرضي مةوينؤن شيَوةي تؤش ثيَشةن              دلَ وةهةتيتةي حةسرةتدا كيَشةن

هةر ماهيَ نةوبؤ حالَم ثةشيَوةن                     هيلاليش شيَوةي ئةبرؤي تؤش ثيَوةن

نةشةو رِاحةتم نةرِؤذ دلَشادم                         ئةو زولَف و رِؤ رِؤت مةوزاوة يادم

شمشاو نةرطس وةنةوةشةي ضةمةن                 سةيرشان ئازار بينايي ضةمةن

 

تاهير بةطي جاف

هؤنةري دلَتةرِ و شؤخو شةنطي مالَباتي بةطزادةي جاف، تايةر بةطي وةسمان ثاشاي حةمة ثاشاي جاف سالَي 1875 لة شاري هةلَةبجة ضاوي بة ذيان هةلَهيَناوة، هةر لةويَ لة سايةي باوكيدا ميري جاف و قايمقامي هةلَةبجة و، عاديلة خانمي دايكيدا شاذني هةلَةبجة و شارةزوور، ثيَطةيشتووة و ثةروةردة بوو و، بةنازونيعمةت بةخيَو كراوة و، ذيانيَكي خؤشي بؤ دابينكراوة و،

 

 لة ديوةخانة شكؤدارةكةياندا تيَكةلَ بة كؤرِي زانا و ئةديب و شاعير و ثياو ماقوولَ و سياسةتمةداران بووة و، بة تةواوي هزر و دلَ و دةرووني كراونةتةوة. هةروةها تاهير بةط لة سةردةمي لاويَتييدا ذيانيَكي ثرِ لة كةيف و زةوق و بةزم و بادةي بةسةر بردووة و ضةندان هةلَبةستي كةلاسيكيي ناياب و بة سؤزي (نةخاسمة لة بواري غةزةلدا) هؤنيووةتةوة و بيسةراني ثيَ سةرسام و حةيران كردووة.

 

بةطشتي شيعرةكاني تاهير بةط دةضنة رِيزي جوانترين شيعرة كلاسيكييةكاني ئةدةبي كورديمانةوة كة ئةوثةرِي بةهرةمةندي و ناسكي و جواني و رِةوانبيَذييان ثيَوة ديارة.

 

تاهير بةط جطة لة زماني كوردي دايك، فارسي و فةرةنسيشي زانيووة و، ميريَكي ليَهاتوو و بةهرةمةند و كةيف خؤش و خانةداني سةردةمي خؤي بووة.

 

 ئةم زاتة لةلايةن طةرِيد و رِؤذهةلآتناساني ناسراوي وةك ميَجرسؤن و ئةدمؤندزةوة بةبايةخةوة باس كراوة. تاهير بةط لةدوا سالَةكاني تةمةنيدا رِووي كردؤتة جيهاني تةسةووف و زوهد و لة سالَي 1917دا لة سليَماني كؤضي دوايي كردووة و، لة عةبابةيليَي نزيك هةلَةبجةدا نيَذراوة،

 

 ئةمةش نموونةيةكة لة شيعرةكاني:

 

تابةكةي قوربان بنالَم من بة ئيَش و دةردةوة     دةس بة ئةذنؤ، قوورِ بةسةر، دايم بة ئاهي سةردةوة

رِؤذي ئةوةلَ بوو كةزانيم من ئةبيَ ديَوانةبم         عاشقي تؤ نةوعي مةجنون وا بةكيَو و هةردةوة

مةرحةمةت كة زوو برِؤ قاسد بلَيَ دةردي دلَم       نازي ثاثوضت ئةكيَشم من بة تؤز و طةردةوة

هةروةكو قةوس و قةزةح با دةس لة طةردن دانيشين       تؤ بة سوخمةي ئالَ و سةوز و من بةرِةنطي زةردةوة

 

ئةحمةد موختار جاف

ئةم شاعيرة ناودارة سالَي 1898 لة هةلَةبجة لةدايك بووة و، بة شيَوةي تايةر بةطي براي، لة سايةي وةسمان ثاشاي باوكي و عاديلة خانمي دايكيدا، بةناز و نيعمةت بةخيَو و ثةروةردة كراوة و، هةلي خويَندني بؤ رِةخساوة.

 

 هةميسان بة ويَنةي كاكي تاهير بةط ذيانيَكي خؤشي لة قؤناغي لاويَتييدا بةسةر بردووة و لة تةمةني بيست سالَيدا ذني هيَناوة، هةر لةو سةروبةندةدا ثتر لة جاريَك بووةتة قايمقامي هةلَةبجة و، لة سالآني 1919- 1924دا نائيبي ثةرلةماني عيَراقي بووة،

 

بةلآم لةبةر ئةوةي كةسيَكي نةتةوةثةروةر و خةباتطيَرِ و هاوسؤز و هاوغةمي ميللةتةكةي بووة و، حةزي بة سيستةمي سياسي و كؤمةلآيةتي ئةو سةردةمة نةكردووة، لة قؤناغي دووهةمي رِاثةرِينةكةي شيَخ مةحموودي حةفيددا سةنطةري خةباتي هةلَبذاردووة و لةو ثيَناوةدا وازي لة طشت سامان و ثلةوثاية فةرمي و كؤمةلآيةتييةكاني هيَناوة و لةو ثيَناوةدا تووشي طةليَك طرفت و نةهامةتي هاتووة.

 

ئةحمةد موختار بةط نموونةي ميريَكي كوردثةروةر بو

بةطشتي ئةحمةد موختار بةط نموونةي ميريَكي كوردثةروةر، بةخشندة، دلؤظان، هةذار دؤست، خؤشمةعشةر بووة. لة بواري ئةدةبي كورديشدا وةك شاعيريَكي بليمةت و بةهرةمةند ناسراوة، زياتريش لة مةيداني شيعري نيشتماني و نةتةوةيي و سياسيدا ناوبانطي دةركردووة.

 

 هةميسان بةهؤي ضيرؤكة نايابةكةيةوة (مةسةلةي ويذدان) بة يةكيَك لة ثيَشةنطةكاني ضيرؤك و رِؤماني كوردي دادةنريَت. سالَي 1935 ئةحمةد موختار جاف لة نزيك رِووباري سيروان بة طوللةيةكي نامةرد شةهيد دةكريَت. ئةمةش نموونةيةكة لة شيعريَكي:

 

بةخؤرِايي لة دةستي مةدةن ئةم خاكة مةحبووبة            كة تؤزي وةك جةواهير سوورمة و كوحلي بةسةرتانة

بةسةر خاكا ئةطةر نازيش بكةن حةقتانة كوردينة           تةماشاي سيَبةري ئةو شاخ و كيَوة وا لة سةرتانة

بةبيَ قةدري بةسةريا رِامةبوورن حورمةتي بطرن            طولآلَة سوورةي ئةم سةحراية خويَني جطةرتانة

 

كوران

شاعيري مةزن و داهيَنةر و نويَخواز عةبدولَلآي كورِي سليَمان بةط كورِي عةبدولَلآ بةط كورِي عينايةتولَلآ بةط، ناسراو بة طؤران، ليَهاتووترين و ناسراوترين شاعيري كوردة لة سةدةي بيستدا، بطرة يةكيَكة لة دياردة هةرة ثرشنطدارةكاني شيعر و ئةدةبي كوردي لة تيَكرِا ميَذوويي نةتةوةكةماندا.

 

ئةم زاتة سالَي 1904 لة شاري هةلَةبجةدا لة خيَزانيَكي ناوداري تيرةي ميران بةطي/ جاف هاتؤتة دونياوة و، هةر لةويَ سةردةميي مندالَيي بةسةر بردووة و قؤناغي سةرةتايي برِيوة.

 

 باوك و باثيري طؤران بة (كاتب فارسي) ناسراون، ضونكة فارسييان بةباشي زانيووة و نووسةري وةسمان ثاشا و عاديلة خانمي خيَزاني بوون. سالَي 1919 مالَي طؤران بار دةكاتة هةورامان، لةويَ باوكي دةمريَت و، بةو هؤيةوة تووشي نةهامةتي و كويَرةوةرييةكي سةخت دةبيَت.

 

 وةليَ بة هيمةتي كاكي محةمةد دةتوانيَت لة كةركووك ثةرة بةخويَندنةكةي بدات. ثاش ئةوةي محةمةدي براي (سالَي 1921) دةكوذريَت طؤران ناضار دةبيَت واز لة خويَندن بهيَنيَت و بؤ دابينكردني بذيَويي خؤي و دايكي رِةنج بدات.

 

لة سالآني 1925- 1937دا طؤران لة ضةند طونديَكي ليواي سليَمانيدا مامؤستايي كردووة، لة هةمانكاتيشدا لة زمانةكاني عةرةبي و فارسي و توركي و ئينطيليزيدا قوولَ بووةتةوة و، ئةو زمانانة فيَر بووة.

 

لة سالآني 1942- 1945دا طؤران دةبيَتة بةرثرسي بةشي كورديي ئيزطةي رِؤذهةلآتي نزيكدا لة شاري يافا، ئةوجا لة هةوليَر تا سالَي 1950 وةكو ذميَرياريَك كاردةكات.

 

 لة سالآني نيَوان 1950- 1958دا طؤران بةهؤي هةلَويَستي نيشتماني و بيري ضةثطةري و داكؤكيكردني لة ضيني هةذار و زةحمةتكيَشي ميللةتةكةي، و ثشتطيريكردني لة مةسةلةي ئاشتي و خةباتي طةلاني ضةوساوة و شؤرِشطيَرِ لة جيهاندا، سيَ جار دةطيريَت و هةر جاريَكيش نزيكةي دوو سالَ لة بةنديخانةدا بةسةر دةبات.

 

 هةر بةو بؤنةيةوة تووشي نانبرِين و بيَكاري دةبيَت و، خؤي و خانةوادة و منالَةكاني ئازاري برسيَيةتي و نةبووني دةضيَذن، بةلآم هةرطيز لة هةلَويَستي شؤرِشطيَرِانةي خؤي لا نادات.

 

سالَي 1960 دةبيَتة وانةبيَذ لة بةشي كورديي كؤليَجي ئاداب- زانكؤي بةغدا. ثاشان نةخؤش دةكةويَت و بة مةبةستي ضارةسةريي ثزيشكي سةرداني يةكيَتي سؤظيتي جاران دةكات. بةلآم سةردانةكةي هيض ئاكاميَكي باشي نابيَت، و دةطةرِيَتةوة بؤ ولآت و، لة 18ي تشريني دووهةمي سالَي 1962دا لة سليَماني كؤضي دوايي دةكات.

 

بةطشتي طؤران ليَهاتووترين شاعيري نويَكارة لة ئةدةبي كورديدا، هةروةها خاوةني قوتابخانة و رِيَبازيَكي نويَية لة شيعري نةتةوةييماندا، هةميسان طؤران يةكيَكة لة مامؤستا بليمةتةكاني بواري رِةخنةي ئةدةبي، نووسين، وةرطيَرِان، رِؤذنامةطةريي كوردي، وانة طوتنةوة... هتد.

 

 ئةم زاتة لة تةمةني 13 سالَييةوة شيعري هؤنيووةتةوة، سةرةتاش بة وةسف دةستي ثيَكردووة (وةسفي ئافرةت- جوانيي سرووشتي كوردستان) ثاشانيش لة ضلةكاندا شيعرةكاني شيَوازيَكي سياسي و واقيعييانةيان وةرطرتووة.

 

شيعرةكاني طؤران بةطشتي، ليَهاتوويي و بةرهةمةندي و مامؤستايي و بالآدةستي ئةم زاتة وةك شاعيريَكي لووتكة و دياردة و كةم ويَنة، دةسةلميَنن.

 

هةروةها ئةو شيعرانةش كة لة عةرةبي و توركي و فارسي و ئينطليزيةوة، بة شيعر وةري طيَرِاون، ئةو ثةرِي بةهرةمةندةي و مامؤستايي طؤرانيان ثيَوة ديارة.

ئةمةش ضةند ديَريكة لة شيعرةكاني (طةشتي هةورامان)

 

كؤمةلَة شاخيَك سةخت و طةردن كةش        ئاسماني شيني طرتؤتة باوةش

سةرثؤشي لووتكةي بةفري زؤر سثي        بة دارستان رِةش ناو دؤلَي كثي

جؤطةي ئاوةكان تيايا قةتيس ماو           هةر ئةرِؤن ناكةن ثيَضي شاخ تةواو

هاوار و هاذةي كةف ضرِيني ضةم            بؤ تةنيايي شةو لاية لايةي خةم


 



تاريخ : شنبه سی ام بهمن 1389 | 10:19 | نویسنده : ناصر ئيمامى |
  دوايى  رازى بوونى  خواى كةورة   بيروزترين و كةورةترين  هيوا و ئاواتم 

 خزمت كردنة  بة نةتةوة و نيشتمانةكةم

خزمتكارى كورد و كوردستان

 ناصر ئيمامى



تاريخ : شنبه سی ام بهمن 1389 | 10:6 | نویسنده : ناصر ئيمامى |
  • تک استارت
  • قالب وبلاگ